Pozostałości fortu Odolany

Powstały jako element umocnień wewnętrznego pierścienia Twierdzy Warszawa fort został wybudowany w latach 80. XIX w. Obecnie niewiele już po nim zostało, jako że w okresie międzywojennym teren częściowo zniwelowano pod budowę torowiska. Zachował się zaledwie schron umocnienia, a tuż obok znajduje się nieco młodszy, bo pochodzący z czasów okupacyjnych, podziemny schron przeciwlotniczy, posiadający dwa wyjścia.

Zdecydowanie nie polecam wbijania się w krzaki i pozostałości ogródków działkowych w okresie wiosennym i letnim - są kleszcze.

Schron umocnienia.

I schron przeciwlotniczy :)

Fort Zbarż

Fort VII, Zbarż, to jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Warszawa, wybudowany w latach 1883–1908. Nazwa wzięła się od wsi założonej w XIV w., na której gruntach powstał. Otoczony fosą fort zbudowano tradycyjnie, na planie pięcioboku. Wkrótce po wybudowaniu, w ramach likwidacji twierdzy, został częściowo rozebrany. W czasie jednej z modernizacji wzniesiono jedną z niewielu w Warszawie betonową kaponierę przeciwskarpową, której potężne ruiny istnieją do dziś. Zachowały się także koszary szyjowe.

Fosa tuż przy kaponierze, jeden z dwóch zbiorników wodnych na terenie fortu.

We wczesnych latach okupacji doszło do zatkania systemu odwodnienia, co spowodowało zalanie fosy i dziedzińca fortu – to właśnie owo jeziorko widoczne z ulicy Wirażowej, często eksplorowane przez nurków. Po wojnie teren do 1999 r. zajmowało wojsko. Obecnie jest własnością Skarbu Państwa, Przedsiębiorstwa Państwowego „Porty Lotnicze” oraz kilku innych inwestorów. Niestety, jeden z nich wykupił również fragment terenu ogródków działkowych, co oznacza, że mogą tam powstać duże biurowce (w końcu w pobliżu znajduje się Mordor) – a to na pewno wpłynie na obniżenie wody w jeziorku, a zapewne także potem na ruiny.

Zalane koszary szyjowe, widoczne od północnej strony.

Widok z mostka ul. Wirażowej.

Widok od strony zachodniej.

Widok na mostek. Widoczna z prawej kępa na jeziorku jest betonowa, obok znajduje się zatopiony jacht.

Szczęśliwie, kiedy budowano pobliską drogę ekspresową S79, inwestor wybudował mostek ponad konstrukcją, zachowując fragment koszarów. Z mostka można dostać się nie tylko do kilku wygodnych stanowisk wędkarskich, ale także na nieco bardziej dziki teren, stanowiący trasę rajdów oraz schronienie dla bezdomnych w opustoszałych, zapewne powojskowych budynkach. Teren porastają drzewa, rosnące tam od kilkudziesięciu lat, więc przedzieranie się przez chaszcze wymaga samozaparcia. Jednak – jak widać po zdjęciach – warto! Nie tylko jesienią.

Jeden z budynków bliżej Okęcia. Zapewne były zbudowane i wykorzystywane przez wojsko.

Zachowane ruiny pod drogą ekspresową.

Malownicze stanowiska przy fosie. Niekiedy można dostrzec przyniesione przez wędkarzy krzesła, bo podobno ryby tutaj biorą!

Prawym brzegiem Wisły: Fort Jasińskiego

Zamknięciem naszego spacerku brzegiem Wisły będzie wizyta w tym, co pozostało z Fortu Jasińskiego. To dosyć smutny odcinek, a to ze względu na stan zabytku. Na jego terenie powstało bowiem osiedle bloków MSW, a teren ten jest ostatnio coraz bardziej zabudowany. Oczywiście, podczas budowy zupełnie nie liczono się z zabytkowym obiektem, w efekcie pozostała z niego kaponiera, działobitnia oraz koszary. 

 Pozostałości kaponiery Fortu.

Fort Jasińskiego, nazywany w XIX w. Fortem Śliwickiego, był przedmościem Cytadeli na prawym brzegu Wisły. To tutaj więźniowie prowadzeni do twierdzy mieli ostatni przystanek przed dotarciem do molocha na lewym brzegu. Większość więźniów była przetransportowywana łodziami nocą, by mieszkańcy miasta nie widzieli, ilu ich jest. 

 Ponownie kaponiera.

Po 1918 Fort służył policji, po II wojnie światowej milicji, w szczególności oddziałom ZOMO. Obecnie straszy wręcz pomiędzy budynkami osiedla, znajduje się w wyjątkowo kiepskim stanie. Jeszcze niedawno można było do budynków swobodnie wejść, obecnie, zapewne ze względu na bezdomnych, wejścia są skutecznie poblokowane. 

 

Galeria sztuki w Forcie Bema

Fort Bema został wybudowany w ramach tworzenia wewnętrznego pierścienia fortów Twierdzy Warszawa w latach 80. XIX w. Mimo rozkazu likwidacji twierdzy już na początku XX w., przetrwał w większości do I wojny światowej. Po odzyskaniu niepodległości przeszedł na własność armii polskiej, nazwano go Fortem Bema (stąd zresztą nazwa dzielnicy), a przez 15 lat, do wybuchu II wojny światowej, znajdowała się w nim fabryka amunicji. Podczas wojny Niemcy wykorzystywali zabudowania jako magazyny. Po 1945 fort wrócił do wojska, a w latach 80. okoliczne tereny przekazano Centralnemu Wojskowemu Klubowi Sportowemu Legia Warszawa. 

W 1999 r. Fort i jego okolice przejęła gmina Bemowo, która przekształciła go w park miejski. Posunięcie to jest przez niektórych chwalone, przez niektórych ganione, trzeba jednak przyznać, że Fort Bema spotkał nienajgorszy los w porównaniu do innych fortów dawnej Twierdzy Warszawy. Oczywiście, same pozostałe zabudowania są w stanie strasznym, często gnieżdżą sie tam bezdomni lub imprezuje młodzież, ale w jednym z budynków koszar czołowych znajduje się nieformalna dosyć Galeria Forty, gdzie można zobaczyć naprawdę doskonałą robotę niebagatelnym artystów. 

W Forcie Bema zagościmy jeszcze w tym miesiącu, na razie wrzucam zdjęcia z Galerii. Więcej szczegółów dotyczących projektu możecie znaleźć tutaj.

 W głębi zdjęcia budynek koszar, w którym znajduje się Galeria. Tak, wiem, dużo nie widać, ale o samych budynkach jeszcze sobie powiemy. Mnie urzekła ta lampa, tak bardzo nie na miejscu w środku pustki. A jednak to obecnie park...

Park Żeromskiego

Park Żeromskiego został założony na początku lat 30. XX wieku. Za jego powstaniem stała potrzeba zagospodarowania terenu jednego z elementów Twierdzy Warszawa, Fortu Siergieja. Park zaprojektowali Leon Danielewicz i Stanisław Zadora-Żeleński, a przy niezbędnych robotach ziemnych pracę znaleźli bezrobotni, zatrudniani w ramach robót publicznych. 

 

Park ma jakby dwie części, oddzielone od siebie wałem ziemnym, na szczycie którego znajduje się ścieżka dla spacerowiczów. W części zachodniej, tuż przy wejściu od Pracu Wilsona znajduje się rzeźba Alina autorstwa Henryka Kuny.

Bliżej Wisły znajduje się dawny Fort Siergieja, po I wojnie światowej przechrzczony na Fort Sokolnickiego. Był on częścią systemu fortów Cytadeli Warszawskiej, w przeciwieństwie do Fortu Pawła i Gieorgija, nie został zniszczony po odzyskaniu niepodległości. W czasie powstania warszawskiego służył za szpital polowy. Po wojnie, podobnie jak inne forty niszczał powoli, dopóki nie zaopiekowała się nim dzielnica i obecnie znajduje się w nim Centrum Sztuki.

W latach 2003-2005 park został zrewitalizowany, wyremontowano alejki, naprawiono ławki odnowiono infrastukturę oraz wybudowano przepiękny plac zabaw dla najmłodszych. Obecnie jest to jeden z najpiękniejszych zakątków Warszawy.